میدان امیر چخماق یزد؛ مجموعه ای به پهنای تاریخ یک شهر

امتیاز دهید:
0 کاربر امتیاز داده اند | امتیاز: 0 از 5 میدان امیر چخماق یزد؛ مجموعه ای به پهنای تاریخ یک شهر
رفتن به مرکز کشور ایران و دیدن جلوه های کویری این سرزمین می تواند بسیار لذت بخش باشد. شهر یزد یکی از مواردی است که دیدنی هایش هر کسی را غافلگیر می کند و تجربه های متفاوتی از سفر را برای شما خلق می کند. در خیابان هایش که قدم می زنید، خانه های خشتی و بادگیرهایش جلوه ای خاص دارد و شما را به دوره های قبل سوق می دهد. در دوره ای که آسمان خراش ها هنوز سر به فلک نکشیده بودند و دود و صنعت در زندگی مردم جایی نداشت، اهالی یزد در این محلات با دلی خوش زندگی می کردند. در کنار تمام این زیبایی ها میدان امیر چخماق یزد در مرکز این شهر تاریخی خودنمایی می کند. این میدان که یکی از دیدنی های بلامنازع این شهر محسوب می شود، گردشگران و توریست ها را از همه جای ایران و جهان به سمت خود می کشاند. در این مقاله می خواهیم شما را با این بنای تاریخی زیبا آشنا نماییم، پس با سیمرغ 24 همراه باشید.

نمایی از میدان امیر چخماق در یزد

آشنایی با میدان امیرچخماق


امیر چخماق نام میدانی است در بافت تاریخی شهر یزد که مجموعه ای از بناهای مختلف را پیرامون خود جای داده است. از جمله این بناها می توان به بازار، تکیه، مسجد، دو آب انبار و یک بقعه اشاره کرد که از تمام این مجموعه به عنوان یکی از شاخص ترین مجموعه های تاریخی و فرهنگی کشور یاد می شود. هر یک از بناهای این مجموعه دارای ویژگی های منحصر به فردی است که ارزش آن را چند برابر می کند. میدان امیر چخماق یا به قول یزدی ها میرچخماق یکی از نمادهای شهر یزد است که که از آن با عنوان میدان حماسه یزدی ها یاد می شود.

تاریخچه میدان چخماق


میدان امیر چخماق اثری است مربوط به قرن نهم که توسط امیر جلال الدین چخماق ساخته شده است. او که از سرداران حکومت تیموری بود، با همکاری همسر خود مجموعه امیر چخماق را برای آبادانی یزد بنا کرد. مهم ترین بنای این مجموعه مسجد جامع نو است که در جلوی آن، میدانگاهی بزرگ ایجاد شده است. کمی بعد تر میدان و مسجد را امیر چخماق نامیدند. در دوره صفوی و در زمان حکومت شاه عباس تغییرات زیادی برای بازسازی این مجموعه صورت پذیرفت که مهم ترین آن ساخت چهار سوقی بر روی کاروانسرا بود. همچنین در قرن سیزدهم هم میدان جلوی مسجد و سردر بازار تبدیل به حسینیه شد که احتمالا کاربری امروز حسینیه را نداشته است. در دوره صفویه و در زمان حکومت فتحعلی شاه قاجار هم بخشی هایی به شبستان افزوده و قسمت هایی هم مرمت شد.

در زمان حکومت پهلوی ها هم این میدان به آرامگاهی برای مردگان تبدیل شد که پس از ویران کردن قبور، جلوی این کار گرفته شد و میدان به حالت اصلی خود بازگشت. در این دوره به سبب خیابان کشی هایی که صورت گرفت و تغییراتی که به وجود آمد، کم کم جداره های میدان نخریب شد. در نتیجه میدان کوچک و مسجد و حسینیه باهم ادغام شدند. امروزه و پس از سال های بسیار طولانی این میدان همچنان پابرجاست و به عنوان میراثی چشم نواز مورد توجه گردشگران قرار گرفته است.

در ادامه این مقاله شما را با جزییات بناهای موجود در این میدان آشنا می کنیم:

مسجد امیر چخماق قدیمی ترین بنای میدان


مسجد امیر چخماق که با نام مسجد دهوک نیز شناخته می شود، قدیمی ترین بنای میدان است. این مسجد از لحاظ زیبایی و وسعت در جایگاه دوم مساجد شهر یزد قرار دارد. این مسجد از جهات مختلف دارای در ورودی است که دسترسی به آن را راحت کرده است. بخشی از سر در ایوان این مسجد هم با کاشی کاری و معرق مزین شده که در آن کتیبه هایی هم به چشم می خورد. همچنین محراب اصلی مسجد هم از کاشی معرق است و از ساختمان های مقرنس کاری شده تشکیل شده است. در قسمت میانی این محراب سنگ مرمر بسیار خوش تراشی به چشم می خورد. یک نکته جالب در رابطه با مسجد امیر چخماق این است که این مسجد دارای دو شبستان تابستانی و زمستانی است که بنا به اقتضای شرایط آب و هوایی از آن ها استفاده می شده است.

نمایی از میدان امیر چخماق در یزد

بازار حاجی قنبر


همان طور که می دانید تمامی شهرها یک بازار مرکزی دارد که شریان اصلی اقتصادی شهر است. بازار حاجی قنبر در مجموعه امیرچخماق در دوره پهلوی به واسطه ساخته شدن خیابان شاه به دو قسمت تقسیم شد. همچنین به علت این خیابان کشی برخی فضاهای اصلی آن مانند بازار پنجعلی و بازار ارسی دوزها از بین رفت. در حال حاضر هم قسمت شمالی این بازار رونق اقتصادی بسیار زیادی دارد و انواع مغازه های فروش پارچه، شیرینی، طلا، فرش و... در آن فعالیت می کنند. برخی از کارگاه های صنفی مختلف هم در بازار حاجی قنبر فعالیت می کنند که مهم ترین آن ها عبارتند از: شکارگاه مازاری، کارگاه حلوایی و کارگاه رنگرزی. بازار حاجی قنبر توسط شخصی به نام نظام الدین حاجی قنبر جهانشاهی که حاکم یزد بود، ساخته شده است. او در زمان حکومت خود آثار زیادی را در یزد بنا کرد که یکی از آن ها همین بازار بود که امروزه به حاجی قنبر شناخته می شود. بعد ها هم بر سر در این بازار تکیه ای زیبا و بلندی شبیه به حسنیه های یزد ساخته شد.

تکیه امیر چخماق


تکیه به مکانی گفته می شود که غرفه های زیادی دارد و در هنگام عزاداری و انجام مراسم نخل برداری حاکم در قسمت شاه نشین و بانوان در دیگر قسمت ها مراسم را تماشا می کنند. در قرن 13 و بر سر در بازار این میدان دو مناره بزرگ وجود داشت که بر اثر فعل و انفعالات دوره پهلوی بخشی از جداره اصلی تکیه باقی ماند که در حال حاضر به عنوان تنها جداره اصلی میدان امیر چخماق شناخته می شود. بخش میانی این تکیه نسبت به سایر طاق نماها ارتفاع بیشتری دارد و دلیل این امر هم به احتمال زیاد این است که این قسمت مکانی برای بزرگان شهر بوده است تا به عنوان ارشد ترین مقام های دولتی در مرکز تکیه قرار گیرند و به تماشای تعزیه مشغول شوند. مناره های تکیه هم بر بالای قسمت میانی قرار دارد که شکوه خاصی را به آن بخشیده است. در آن دوره موذنین به بالای این مناره ها می رفتند و بانگ اذان سر می دادند. همچنین ورودی بازار حاجی قنبر هم از غرفه میانی این تکیه است و ورودی به آب انبار نیز از طریق یکی از غرفه های ضلع غربی تکیه امکان پذیر است. به طور کلی باید بگوییم با وجود آن که از ساخت مناره های این تکیه در حدود 80 سال می گذرد ولی با این حال طوری طراحی شده اند که معرف نوع مخصوصی از معماری شهر تاریخی یزد است.

نمایی از میدان امیر چخماق در یزد

نخل تاریخی امیر چخماق


یکی دیگر از دیدنی ترین جلوه های تاریخی میدان امیر چخماق نخل بسیار بزرگ و تاریخی است که در شرق این میدان واقع شده و به نخل حیدری ها مشهور است. به گفته کارشناسان این نخل از دوره صفویه یعنی در حدود 450 سال پیش در این مکان بوده است و به اعتقاد برخی از آن ها این نخل قدیمی ترین نخل موجود است. این نخل یک تابوت چوبی عظیم است که در مراسمی تحت عنوان نخل گردانی به وسیله مردم حمل می شود و یکی از نمادهای عزاداری ماه محرم محسوب می شود. این نخل از مجموعه مشبکی از چوب های تراشیده شده با گره چینی ها و تیرهای بزرگ ساخته شده است و طرح کلی آن به شکل درخت سرو که نماد آزادگی است می باشد.

بقعه ستی فاطمه


ستی فاطمه خاتون نام همسر امیر چخماق بنیانگذار مجموعه بسیار زیبا و بزرگ امیر چخماق است که به جهت آبادانی این منطقه تلاش بسیار زیادی کرده است. این بانو که آرامگاهش در شمال این میدان قرار دارد، در قرن نهم از دنیا رفته است و مسافران و توریست ها بر سر مراز او رفته و یادش را گرامی می دارند.

آب انبارهای میدان امیر چخماق


در مجموعه تاریخی امیر چخماق سه آب انبار وجود دارد که یکی از آن ها با نام آب انبار میدان از بین رفته است و در حال حاضر دو آب انبار باقی مانده که از آن ها به عنوان بنای تاریخی یاد می شود. این آب انبارها در حدود 40 سال پیش همچنان مورد استفاده مردم بوده است؛ ولی در حال حاضر با ورود شبکه آب لوله کشی شهری، این آب انبارها به دست فراموشی سپرده شده اند. آب انبار میدان که به فرمان امیرچخماق همراه با مسجد با شکوه این مجموعه در ضلع غربی میدان ساخته شد، در زمان احداث خیابان از بین رفت و در حال حاضر هم اثری از آن دیده نمی شود.

ولی همان طور که گفتیم هنوز دو آب انبار دیگر در مجموعه وجود دارد که اسامی آن به شرح زیر است. اولین آب انبار با نام آب انبار پنج بادگیر یا ستی فاطمه شناخته می شود که به دستور حاکم وقت یزد و برای استفاده مردم احداث می شود. دیگر آب انبار آب انبار تکیه یا حاجی قنبر است که در کنار بازارچه و با موافقت امیر چخماق و به دستور و هزینه نظام الدین حاجی قنبر جهانشاهی در بازار احداث شد.

مجموعه سهل ابن علی


سهل ابن علی نام مجموعه ای است که به احتمال بسیار زیاد پیکر «شیخ الاسلام سعید جمال الا سلام محمد بن احمد بن محمد بن مهریزد» از عرفای مشهور قرن نهم در آن جا قرار دارد. این مجموعه که شامل بقعه و مسجد است از خشت و گل و به وسیله یکی از یاران او با نام مولانا غیاث الدین علی منشی در سال 784 بنا شده است. دیوارهای داخلی مجموعه با گچ سفید کاری شده اند و کتیبه های گچی هم به خط ثلث در این مجموعه وجود دارد.

نمایی از میدان امیر چخماق در یزد

در پایان باید بگوییم اگر به شهر یزد سفر کردید، حتما از مجموعه تاریخی و بسیار زیبا امیر چخماق بازدید نمایید و اوقات خوش را برای خود رقم بزنید. شما در تمامی ساعات شبانه روز می توانید از این مجموعه بازدید کنید؛ به خصوص در هنگام شب که نورپزدازی های زیبا جلوه ای خاص به این بنا بخشیده است. البته در گذشته امکان بازدید از بخش بالایی تکیه وجود داشت، ولی در حال حاضر به سبب حفاظت از این بنای تاریخی دیگر نمی توانید وارد آن شوید.